De oceaan stikt niet in jouw rietje

Vandaag, 9 juni, is het wereld oceaan dag. Een dag waarbij we stil staan bij het belang van de oceanen, het leven onder water en de bedreigingen waar ze mee te maken krijgen. 70% van het aardoppervlak bestaat uit oceanen en ze zijn ontzettend belangrijk voor ál het leven hier op aarde. Maar de oceanen staan onder druk. De plastic soep neemt toe, vervuiling door oliewinning en andere vervuilende industrieën zorgen er voor dat de oceanen steeds meer vervuild raken met alle gevolgen van dien.

Wereld oceaan dag als reality check

Op dagen als vandaag, maar überhaupt vaak als het over duurzaamheid en het klimaat gaat, stromen de tips over duurzame keuzes binnen. Gebruik herbruikbare waterflessen en scheid netjes je afval. Allemaal heel belangrijk en goed bedoeld, maar het wringt. Terwijl de aandacht vaak naar individuele gedragsverandering en aanpassingen gaat, blijft het verontrustend stil rondom en door de grote vervuilende bedrijven. En dat terwijl juist zij verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de vervuiling en daarop volgende schade aan onze oceanen.

Tegelijkertijd heb ik er dit jaar bewust voor gekozen een low buy year te doen. Dit is iets wat inherent gefocust is op individuele keuzes. Wereld oceaan dag voelt als een soort reality check. Want ja ik maak duurzamere keuzes, maar ik zie ook hoe beperkt mijn impact is als grote bedrijven hun verantwoordelijkheid niet nemen.

Wat de oceanen écht vervuild

De beelden van zeedieren verstrikt in plastic raken ons. Terecht. Maar de focus op rietjes en wattenstaafjes (beide dingen die voor disabled mensen hard nodig zijn en een verbod daarop raakt hun onevenredig hard, maar dat is een gesprek voor een andere keer), houdt ons af van de echte fundamentele vraag. Hoe kunnen we het systeem veranderen en groot vervuilers aanpakken?

Want de oceaan raakt niet vervuild van die rietjes en wattenstaafjes. Natuurlijk moeten we duurzame keuzes maken en minder wegwerp plastic gebruiken is altijd goed. Echter blijkt uit onderzoek dat slechts een handjevol bedrijven het overgrote merendeel van de wereldwijde plastic vervuiling veroorzaken. Niet alleen produceren deze bedrijven de grondstoffen die nodig zijn voor plastic producten, maar deze bedrijven lobbyen ook actief tegen wetgeving welke bedoeld is om plastic terug te dringen.

Dan hebben we het nog niet eens gehad over de fast fashion industrie. Het in record tempo op de markt blijven brengen van goedkope synthetische kleding is een enorme bron voor microplastics in onze oceanen. Dit komt door het maakproces, maar ook doordat een groot deel van deze kleding niet eens verkocht wordt en als het wel verkocht wordt dat de kwaliteit dan zo slecht is dat het slechts een paar keer gedragen kan worden voordat het wordt weggegooid.

Microplastics in de oceanen is een groot probleem. Deze microplastics kunnen we met het blote oog namelijk niet zien, maar ze hebben wel grote gevolgen. Op dit moment is er geen mens zonder microplastics in hun lichaam. Daarvan zijn de gevolgen nog niet te overzien.

Oftewel, de oceaan stikt niet in jouw rietje maar in de vervuiling door een handjevol bedrijven die ook nog eens actief lobbyen tegen wetgeving. Veel van deze bedrijven wijzen naar consumentengedrag als excuus voor het alsmaar doorgaan met het produceren van vervuilende producten. Het is natuurlijk ontzettend makkelijk om te geloven dat deze vervuiling het gevolg is van individuele keuzes, maar het grootste deel van de vervuiling begint veel eerder. Namelijk bij bedrijven die blijven produceren wat we eigenlijk niet écht nodig hebben.

Mijn low buy, kleine stap grote les

Begin dit jaar begon ik met mijn low buy year. Stoppen met gedachteloos kopen en bewust omgaan met mijn consumptiegedrag was het doel. Zowel voor mezelf, omdat het fijner voelt en ik me besef dat ik helemaal niet zoveel nodig heb, als voor het klimaat.

Maar ik merkte al snel dat óók als je minder koopt, je gevangen zit in hetzelfde systeem als waar de gehele consumptiemaatschappij op draait. Je zoekt naar plasticvrij, maar veel zit daarin nog wel verpakt en anders is het zoveel duurder dat het niet betaalbaar is of niet toegankelijk voor mij met mijn disabilities. Daarnaast zijn ook duurzamere merken en producten vaak nog steeds afhankelijk van dezelfde vervuilende ketens.

Oftewel, het voelt als een druppel op een gloeiende plaat. Want terwijl ik mijn aankopen afwoog en etiketten las, zag ik grote bedrijven ongestoord doorgaan met produceren, verpakken, verschepen en vervuilen. Het maakte me bewuster van mijn plek in het systeem, niet alleen als consument, maar ook als deel van een economie die draait op overproductie en uitputting.

Het systeem is stuk

Er wordt ons voortdurend verteld dat de oplossing bij ons ligt, want een beter milieu begint bij jezelf, toch? Maar laten we eerlijk zijn: dat verhaal dient vooral de belangen van de industrie. Door het probleem te individualiseren, blijven de échte vervuilers buiten schot.

Terwijl jij je afvraagt of je die shampoo in een glazen fles kunt vinden welke je ook nog eens bij kan vullen, lobbyen multinationals tegen wetgeving die plasticgebruik zou inperken. Terwijl jij je kledinggebruik halveert, produceert de fast fashion-industrie jaarlijks miljarden nieuwe kledingstukken van synthetisch materiaal. En terwijl jij zorgvuldig sorteert, wordt wereldwijd slechts een fractie van het plastic daadwerkelijk gerecycled. De rest verdwijnt in verbrandingsovens, op stortplaatsen óf in zee.

Het systeem is zo ingericht dat het gemak en goedkoop bevoordeelt boven duurzaam en eerlijk. En de kosten? Die worden afgewenteld op kwetsbare gemeenschappen, toekomstige generaties en de ecosystemen die deze bedrijven naar de rand van instorting drijven.

De waarheid is hard: zolang bedrijven vrij spel krijgen om te vervuilen, te overproduceren en te misleiden met greenwashing, blijven individuele acties druppels op een gloeiende plaat. Bewust consumeren is waardevol, maar het is geen vervanging voor politieke druk en collectieve verandering.

Wat dan wel?

Begrijp me niet verkeerd, minder kopen doet ertoe. Elke euro die je níét uitgeeft aan vervuilende bedrijven is een stem tegen hun model. Maar echte verandering ontstaat niet in de paskamer of de supermarkt, maar op straat, in beleidskamers en in collectieve actie.

We hebben meer nodig dan bewuste keuzes. We hebben structurele verandering nodig. Dat betekent:

• Wetgeving die producenten verantwoordelijk maakt voor hun afval.

• Transparantie-eisen voor productieprocessen en supply chains.

• Belasting op vervuiling, niet op duurzame alternatieven. Oftewel, de vervuiler betaald.

En ja, dat vraagt méér dan alleen jouw individuele inzet. Het vraagt dat we ons organiseren, dat we eisen stellen aan merken, dat we campagnes ondersteunen die bedrijven en beleidsmakers ter verantwoording roepen, en dat we stemmen met het klimaat en de oceaan in ons achterhoofd.

Als we onze oceanen echt willen beschermen, moeten we de kraan dichtdraaien, niet alleen de emmer legen. En daarvoor moeten we de blik richten op waar de macht werkelijk zit.

De oceanen verdienen meer dan symboliek

Wereld oceaan dag hoort geen dag van symbolisch gedrag te zijn. Het moet een moment zijn waarop we durven kijken naar de échte oorzaken van oceaanvervuiling en de moed hebben om ze te benoemen.

Mijn low buy year is een oefening in verantwoordelijkheid, maar het is ook een confrontatie met hoe beperkt onze individuele macht is zolang bedrijven blijven opereren zonder grenzen. Duurzaamheid is geen lifestyle het is een strijd tegen een economisch systeem dat uitbuiting en vervuiling als de standaard beschouwt.

Als we willen dat de oceaan schoon blijft, moeten we ons niet alleen afvragen wat wij kopen, maar vooral wie ervoor zorgt dat we telkens opnieuw in deze cyclus belanden. Niet alleen minder kopen, juist ook meer eisen van producenten en de politiek.

De oceaan verdient geen medelijden. De oceaan en de rest van de aarde verdienen bescherming en collectieve woede. En daar kunnen we vandaag mee beginnen.

— Merel