Queer & disabled: onze plek tijdens Pride

Pride begon niet als een feestje, Pride is van oudsher een protest en een vorm van verzet om jezelf te mogen zijn in alles wat je bent. Het was luid, fel en onmiskenbaar politiek. Maar vandaag de dag wordt Pride steeds vaker een commercieel iets en vooral een heel groot feest. Tegelijkertijd moeten we wéér vechten voor onze rechten. Zo staan de rechten van Trans personen onder druk. Ook blijven groepen structureel buiten beeld, bijvoorbeeld de disabled queers.

Als je queer en disabled bent, voelt Pride soms meer als een muur dan als een viering. Je ziet regenbogen op veel gebouwen en mensen die feestvieren in hun volle identiteit, maar de locaties zijn niet rolstoeltoegankelijk. Je hoort muziek door de straten galmen, maar geen gebarentolk die je laat meegenieten. Je wordt uitgenodigd om jezelf te zijn, zolang je maar binnen de grenzen blijft van wat zichtbaar, hoorbaar en comfortabel is voor de meerderheid.

Pride is een protest, maar voor disabled mensen blijft het vaak vechten om binnen te komen.

Wat betekent toegankelijkheid eigenlijk?

Toegankelijkheid wordt vaak smal geïnterpreteerd. Veel mensen denken vooral aan rolstoelingangen, toegankelijke toiletten en liften. En ja, dat is belangrijk maar toegankelijkheid gaat veel verder dan dat. Het gaat over communicatie, veiligheid en zintuiglijke prikkels. Het gaat over de vraag of je ergens echt kan zijn zonder dat je je hoeft aan te passen aan een norm die niet voor jou gemaakt is.

Voor disabled queers kan toegankelijkheid betekenen:

• Gebarentaal of schrijftolken bij optredens en speeches

• Prikkelarme ruimtes en rustplekken

• Toegankelijke communicatie op websites en sociale media

• Mogelijkheden om online deel te nemen als fysieke aanwezigheid niet lukt of niet mogelijk is

Toegankelijkheid is niet één vaste checklist. Elk disabled persoon heeft andere dingen nodig en daarom is het belangrijk om vooral te luisteren en aanpassingen te doen waar nodig. Het vraagt organisaties om vooraf te luisteren en na te denken wie ze willen bereiken en wie ze onbedoeld uitsluiten.

De realiteit: hoe Pride disabled mensen buitensluit

Hoewel steeds meer organisaties het woord inclusief gebruiken in hun communicatie blijft de praktijk voor disabled queers vaak teleurstellend. Evenementen worden georganiseerd op locaties zonder liften of rolstoeltoegankelijke toiletten, gebarentolken zijn zelden aanwezig en als ze er wel zijn wordt dat vaak pas last-minute gecommuniceerd. Rustplekken of prikkelarme zones zijn vaak afwezig of niet daadwerkelijk rustig en online informatie over toegankelijkheid is vaak onvindbaar, onduidelijk of simpelweg niet aanwezig.

Deze uitsluitingen zijn meestal niet opzettelijk maar wel structureel. Het effect is echter hetzelfde: disabled mensen blijven thuis, moeten hun aanwezigheid zorgvuldig plannen óf nemen gezondheidsrisico's (zoals weinig tot niks drinken om maar niet naar het toilet te hoeven) om mee te kunnen doen. Dit maakt vervolgens dat er gezegd worden dat ‘we er nooit zijn’, waardoor de toegankelijkheid nog minder wordt. Wat onzichtbaar is wordt meestal ook vergeten en juist daarom moeten we zorgen dat niemand meer onzichtbaar is.

Daarnaast speelt er validisme. Dit is er in de volledige samenleving en dus ook op Pride. Het gaat van subtiele opmerkingen tot openlijke uitsluiting en helaas is dat geen zeldzaamheid. En dat doet pijn want Pride zou juist de plek moeten zijn waar je wél mag bestaan zoals je bent. Niet aangepast aan een norm, niet inspirerend ondanks, maar krachtig.

Waarom dit niet losstaat van queer zijn

Het idee dat disabled zijn en queer zijn twee totaal verschillende dingen zijn of zelfs aparte werelden zijn is hardnekkig en onjuist. Disabled mensen zijn niet ‘ook nog eens queer’ maar we bestaan op het kruispunt van beide identiteiten. De manier waarop je met discriminatie te maken krijgt, is ook nog eens veelal hetzelfde, namelijk aantastend aan je mensenrechten. Deze intersectionaliteit wordt helaas vaak vergeten of over het hoofd gezien.

Disabled queers worden vaak behandeld als een uitzondering. In queer ruimtes moeten we ons aanpassen om mee te kunnen doen op een tempo welke niet voor iedereen haalbaar is en in disabled ruimtes moeten we soms ons queer zijn wegstoppen om serieus genomen te worden. Die spanning maakt het des te belangrijker dat we juist binnen Pride ruimte maken voor die intersectionaliteit en alle andere vormen van intersectionaliteit.

Het is geen toeval dat veel mensen die de weg vrijgemaakt hebben voor Pride ook te maken hadden met neurodivergentie, mentale gezondheid, chronische ziekten of trauma. Denk aan Marsha P. Johnson. Zij wordt gezien als de eerste openlijke Transgender persoon (al was die term toen nog niet in gebruik) en was open over haar mentale struggles. Of denk aan de vele activisten die in stilte hun lichaam gaven aan het protest terwijl hun eigen toegang tot zorg of steun ontbrak.

Disabled mensen zijn geen bijzaak binnen de queer geschiedenis, we zijn er een fundamenteel onderdeel van. Als we die realiteit negeren, ontkennen we niet alleen mensen in het heden maar ook de strijd die ons hier heeft gebracht.

Wat moet er veranderen?

Als we Pride echt toegankelijk en voor iedereen willen maken moeten we stoppen met denken dat toegankelijkheid iets is wat je achteraf toevoegt. Het moet vanaf het eerste moment onderdeel zijn van de planning, het ontwerp en de communicatie. Hier zijn enkele concrete dingen die organisaties kunnen doen om hun evenement toegankelijker te maken:

• Betrek disabled queers vanaf het begin

• Zorg voor fysieke toegankelijkheid

• Voorzie in prikkelarme ruimtes en rustplekken

• Bied communicatieondersteuning als gebarentolken, ondertiteling en duidelijke taal aan

• Publiceer informatie over de toegankelijkheid vooraf

Wat hierbij essentieel is is dat je dit niet alleen doet voor de vorm. Disabled mensen voelen heel goed aan wanneer ze worden gevraagd voor input enkel en alleen om een vinkje te zetten. Echte toegankelijkheid vraagt om respect, samenwerking en bereidheid om te veranderen ook, of misschien juist, als dat ongemakkelijk is. En ja dat kost geld, tijd en moeite maar als je zegt dat Pride voor iedereen is moet je die woorden ook waar maken.

Pride is pas compleet als iedereen mee kan doen

Pride draait om vrijheid, zichtbaarheid en de strijd tegen uitsluiting en onderdrukking. Maar als die strijd niet inclusief is dan vieren we niets. Toegankelijkheid is een fundamenteel recht en een basisbeginsel voor inclusie.

Het is tijd om de woorden dat Pride voor iedereen is kracht bij te zeggen en te zorgen dat Pride echt een beweging is waarin ieder lichaam en elke stem telt. Want alleen dan kunnen we zeggen dat we strijden voor een wereld waarin iedereen zichzelf kan zijn.

Laten we werken aan een Pride waarin niemand zich hoeft af te vragen of ze erbij mogen horen. Want Pride is pas compleet als iedereen mee kan doen.

— Merel